Powiat wolsztyński

Powiat wolsztyński w liczbach
Powierzchnia: 680,03 km²
Liczba ludności: ok. 56.000 osób
Gęstość zaludnienia: ok. 82,35 osób/km²
Tablica rejestracyjna: PWL

Charakterystyka
Powiat wolsztyński jest położony w zachodniej części województwa wielkopolskiego. W skład powiatu wchodzą 3 gminy:
- Gmina Wolsztyn (gmina miejsko-wiejska),
- Gmina Przemęt (gmina wiejska),
- Gmina Siedlec (gmina wiejska).

Na terenie powiatu znajduje się 1 miasto: Wolsztyn, które jest siedzibą władz powiatowych.

Powiat nowotomyski sąsiaduje z powiatami: grodziskim, kościańskim, leszczyńskim, nowosolskim, nowotomyskim, świebodzińskim, wschowskim, zielonogórskim.

Ukształtowanie terenu, krajobraz
Ukształtowanie terenu i krajobraz powiatu wolsztyńskiego są wszystkim rezultatem aktywności lądolodu skandynawskiego w okresie tzw. zlodowacenia bałtyckiego, 15 tys. lat temu. Powiat położony jest w granicach 4 mezoregionów: Bruzdy Zbąszyńskiej (Obniżenia Obrzańskiego), Kotliny Kargowskiej, Doliny Środkowej Obry (Łęgów Obrzańskich) oraz Pojezierza Sławskiego. Rzeźba terenu jest tu bardzo urozmaicona. Charakteryzuje się ona specyficznymi dla krajobrazu młodoglacjalnego ciągami wzgórz, wydm i pagórków morenowych, skupiskami jezior oraz wysoczyzn.

Wody powierzchniowe
Powiat wolsztyński znajduje się w zlewni rzeki Obry (część północna i wschodnia) oraz rzeki Obrzycy (część południowa i południowo zachodnia). W powiecie znajduje się ponad 30 jezior, które można podzielić na cztery grupy: jeziora wolsztyńskie, jeziora Bruzdy Zbąszyńskiej, jeziora przemęckie i jeziora okolic Rudna. Największym jest Jezioro Berzyńskie – 330,8 ha, a najmniejszym Święte- 1ha. Większość jezior to płytkie zbiorniki o bagnistych, zarastających brzegach.
Największą rzeką w powiecie wolsztyńskim jest Obra, lewy dopływ Warty. Rzeka ta płynie w powiecie trzema kanałami: Północnym, Środkowym i Południowym. System wodny rzeki Obry obejmuje Północny Kanał Obry z dopływami (Dojca, Środkowy Kanał Obry, Szarka, Rów Grabarski, Kanał Dźwina) oraz jeziora: Wolsztyńskie, Berzyńskie, Obrzańskie, Kopanickie, Wielkowiejskie, Chobienickie, Grójeckie i Wąchabskie.
Rzeka Obrzyca jest jest prawostronnym dopływem Odry. Jej system wodny obejmuje Południowy Kanał Obry z dopływami (Struga Kaszczorska, Kanał Kaszczorski, Kanał Przemęcki i Kanał Błotnicki), oraz jeziora: Boszkowskie, Małe (Buckie), Mochyńskie, Przemęckie Małe, Przemęckie Północne, Przemęckie Środkowe, Przemęckie Zachodnie, Wielkie i Trzebidzkie.

Klimat
Powiat wolsztyński położony jest w strefie klimatu przejściowego, dla którego charakterystyczne jest wzajemne przenikanie się wpływów kontynentalnych, morskich i oceanicznych. Efektem są zmienne stany pogody, uwarunkowane napływającymi masami powietrza.
Okres wegetacyjny trwa na terenie omawianego powiatu 221-266 dni. Średnia liczba dni z pokrywą śnieżną wynosi 45-50 dni.
Średnia temperatura roczna wynosi 9,3°C (2002 rok). Typowe są duże wahania miesięcznych temperatur zwłaszcza w okresie wiosenno-letnim. Niekorzystnym zjawiskiem jest występowanie wczesnych przymrozków, a także wysokich spadków temperatur w czasie zimy przy braku pokrywy śnieżnej. Najzimniejszym miesiącem jest styczeń ze średnią temperaturą -3,8oC, a najcieplejszym sierpień ze średnią temperaturą 19,3oC. Roczna amplituda temperatur wynosi 52,8 °C.

Flora
Lasy w powiecie wolsztyńskim zajmują ok. 30% jego powierzchni. Do największych kompleksów leśnych zaliczane są trzy obszary:
pierwszy na północ od Wolsztyna pomiędzy Chorzeminem, Kuźnicą Zbąską, Jabłonną, Wioską, Głodnem,
drugi rozciąga się pomiędzy Kębłowem, Obrą, Świętnem, Rudnem i Wilczem,
trzecią położony w rejonie Jezior Przemęckich w obrębie Moch, Kaszczoru, Olejnicy, Perkowa.
Na obszarze powiatu wolsztyńskiego przeważają siedliska borowe, gdzie udział sosny wynosi powyżej 81 %. Pozostałymi siedliskami są lasy występujące w dolinach rzecznych i terenach wilgotnych - łęgi i bory bagienne.
Wśród obszarów cennych przyrodniczo na terenie powiatu wolsztyńskiego należy wskazać 19 parków podworskich o dużych walorach krajobrazowych. Do najbardziej interesujących należą:
Park miejski w Wolsztynie – największą wartością parku jest kolorystyka liści drzew: purpurowe buków, i klonów odmiany Schwedlera, jaworów odmiany Purpureum, żółte: klonów jednolistnych na tle ciemnozielonych sosen czarnych, wejmutek i świerków. Jest wiele drzew o wymiarach pomnikowych.
Park w Gościeszynie – dominują drzewa starsze wiekiem. Najokazalszym drzewem jest lipa szerokolistna oraz do okazałych drzew należy zaliczyć platany, jesiony wyniosłe, dęby, wiązy i olszę czarną. - Park we Wroniawach – z cennych drzew wysokich pozostały dwa platany, dąb szypułkowy, wieloniowa lipa amerykańska. Bardzo bogato reprezentowane są w warstwie krzewów jaśminowce oraz bzy lilaki.
Park w Chobienicach – o bogatym drzewostanie, gatunki dominujące tutaj to lipy, klon kasztanowiec, buk i dąb. Wiek drzewostanu to ok. 100-150 lat. Na uwagę zasługują trzy skupienia cisów. Jest szereg drzew o wymiarach pomników oraz gatunki egzotyczne np. iglicznia trójcieniowa.
Park przy domu Pomocy Społecznej w Wielkiej Wsi – występuje tu olcha, topola czarna i biała, jesion, dąb, klon, platan. Jest kilka pomnikowych topoli. Masowo występuje bluszcz. W runie jest konwalia majowa.
Park w Karnej – ma charakter naturalnego lasu grądowego ma. Jest tu ponad 100 letni drzewostan, a w nim dęby, olchy, jesiony, buki, wiązy i lipa. Kilkanaście okazów dębów i buków ma pomnikowe wymiary. Runo naturalne typowe dla grądów i lasów łąkowych.
Park w Buczu – o bogatym drzewostanie, cenne drzewa wysokie to lipa drobnolistna i dęby szypułkowe.

Fauna
Fauna na terenie powiatu wolsztyńskiego wpisuje się w specyfikę regionu – równinnego obszaru Wielkopolski. Na obszarach leśnych występują różne gatunki zwierzyny grubej (jelenie, sarny, daniele, dziki) oraz drobnej (borsuki, piżmaki, lisy, kuny, wydry, zające, jeże, wiewiórki).
Bogaty jest świat ptaków. Przedstawicielami ptactwa są rybitwa czarna, perkoz zausznik, gołąb siniak, sierpówka, żuraw, kania czarna i kania rdzawa, czapla siwa, kulik wielki, bocian biały. Występuje tu 79 gatunków chronionych, w tym 14 gatunków zagrożonych wyginięciem w skali europejskiej.
Wstępujące na terenie powiatu urozmaicone biotopy są miejscami występowania płazów (kumak nizinny, grzebiuszka ziemna, ropucha zwyczajna, ropucha zielona, rzekotka drzewna, żaba trawna) oraz gadów (jaszczurka zwinna, padalec zwyczajny, zaskroniec zwyczajny, żmija zygzakowata).

Ochrona przyrody
Obszary prawnie chronione zajmują ok. 52,3% ogólnej powierzchni powiatu wolsztyńskiego. Znajduje się tu 1 park krajobrazowy, 5 rezerwatów przyrody, obszary chronionego krajobrazu, pomniki przyrody i użytki ekologiczne.
1. Przemęcki Park Krajobrazowy
Utworzony w 1991r. Całkowita powierzchnia parku wynosi 21.450 ha, z czego 9.100 ha znajduje się na terenie gminy Przemęt. Jego celem jest ochrona i zachowanie jednego z najciekawszych fragmentów krajobrazu polodowcowego w Polsce i związanych z tym krajobrazem zespołów leśno-łąkowo-jeziornych.
Na terenie Przemęckiego Parku Krajobrazowego położone są trzy rezerwaty przyrody: „Wyspa Konwaliowa”, „Torfowisko nad Jeziorem Świętym”, „Jezioro Trzebidzkie”.

2. Rezerwat „Wyspa Konwaliowa”
Rezerwat przyrody utworzony w 1957r. położony na Jeziorze Radomierskim. Zajmuje powierzchnię ok. 20,15 ha. Na zalesionej wyspie w drzewostanie dominują dęby bezszypułkowe w wieku ok. 150 lat, miejscami z domieszką sosny. Występują tu także rośliny rzadkie i chronione, w tym konwalia majowa, kokoryczka wonna, lilia złotogłów i buławnik czerwony, ciemiężyk białokwiatowy, groszek czerniejący, koniczyna dwukłosowa, czyścica storzyszek i dziurawiec skąpolistny. Na wyspie gnieździ się wiele interesujących i rzadkich gatunków ptaków: kania czarna i kania rdzawa, czapla siwa, kilka gatunków dzięciołów ( np. czarny i zielony), szpak i gołąb siniak. Pobyt na wyspie możliwy jest po uzyskaniu zgody Wojewódzkiego Konserwatora Przyrody.

3. Rezerwat „Torfowisko nad Jeziorem Świętym”
Rezerwat ścisły o powierzchni 7,59 ha, obejmujący jezioro otoczone piaszczystymi wałami wydm porośniętych borem sosnowym. Rezerwat stanowi torfowisko przejściowe z charakterystyczną dla niego roślinnością. Do najciekawszych roślin rosnących w rezerwacie należą: rosiczka okrągłolistna, żurawina błotna, bobrek trójlistkowy, bagnica torfowa, modrzewnica zwyczajna, tojeść bukietowa, siedmiopalecznik błotny i bagno zwyczajne.

4. Rezerwat „Jezioro Trzebidzkie”
Rezerwat ornitologiczny utworzony w 2000r., Zajmuje powierzchnię 90,71 ha. Położony jest między miejscowościami Trzebidza, Charbielin i Dębina. Stanowi miejsce zasiedleń dla wielu rzadkich okazów ptaków wodnych i lądowych, chronionych i rzadko występujących w Polsce. Należą do nich: gęsi gęgawy, żurawie, błotniaki zbożowe, wiele odmian dzikich kaczek. Poza tym na bagnach przy jeziorze osiedlono bobry europejskie.

5. Rezerwat „Wyspa na Jeziorze Chobienickim”
Rezerwat faunistyczny utworzony w 1959r. Zajmuje powierzchnię 26,15 ha. Na wyspie znajduje się kolonia lęgowa czapli siwej. Spotykany jest tu kozioróg dębosz. Wyspa porośnięta jest aż 26 gatunkami drzew z przewagą sosny.

6. Rezerwat „Bagno Chorzemińskie”
Ścisły rezerwat przyrody utworzony w 1959r. w celu ochrony torfowiska przejściowego, położonego w bezodpływowej niecce otoczonej suchymi sosnowymi borami. Porasta go karłowaty i rzadki drzewostan: brzozowy i sosnowy. Na obrzeżach występuje olsza czarna i pojedyńcze świerki. W runie oprócz torfowców spotkać można wełniankę pochwowatą, kilka gatunków turzyc, bagno zwyczajne, żurawinę błotną, bagnicę torfową. Zajmuje powierzchnię 3,66 ha.

7. Obszar chronionego krajobrazu
System obszarów chronionych na terenie powiatu obejmuje Pojezierze Przemęcko-Wschowskie i Rynnę Zbąszyńską. Ochroną objęte są tereny dolin rzecznych i obszary wodno-błotne (dolina Dojcy, Obry, Szarki oraz rejon jezior Rudno, Wilcze i Wuszno).

8. Pomniki przyrody
Na terenie powiatu znajduje się ponad 80 pomników przyrody.

9. Użytki ekologiczne
Na terenie powiatu wolsztyńskiego występuje łącznie 9 użytków ekologicznych.
Na terenie gminy Wolsztyn znajduje się 6 użytków ekologicznych. Są to:
„Torfowisko” - kompleks łąk kośnych, nieużytków, zadrzewień i szuwarów położonych w obrębie kanałów Środkowego Obry i Wroniawskiego o pow. 61,59 ha, powołanych dla ochrony miejsc lęgowania żurawia),
„Rozlewisko przy Dojcy” - położone na terenie Leśnictwa Nowe Tłoki. Występują tu: pijawka lekarska, płazy i gady oraz rośliny objęte ochroną,
„Żurawie bagno” - położone na terenie Leśnictwa Zacisze. Na obszarze tym występuje m.in. bagno zwyczajne, chronione gady i płazy,
”Karasiowy stawek”- bagno położone na terenie Leśnictwa Zacisze. Rośnie tutaj m.in. rosiczka okrągłolistna oraz gniazduje jedna para żurawi,
„Grzęzawisko Wilczewskie” - bagno położone na terenie Leśnictwa Marianice. Występuje m.in. rosiczka okrągło listna i bagno zwyczajne,
„Kobyle Błoto” - bagno położone na terenie Leśnictwa Nowe Tłoki. Występują grzebienie białe i grążele żółte.
Na terenie gminy Siedlec występują 3 użytki ekologiczne. Są to:
„Wyspa na Jeziorze Chobienickim”- o powierzchni 4,43 ha, występuje olsza i wierzba w wieku ok. 50 lat oraz pojedyncze okazy dębów w wieku ok. 120 lat. Wyspy są miejscem lęgów ptaków wodnych i śpiewających.
„Mięśnik”- o pow. 4,24 ha położony w Leśnictwie Wąchabno,
„Bagno Małe Liny” – o pow. 4,52 ha położone na terenie Leśnictwa Linie, występuje tu bobrek trójlistkowy, a wśród roślinności o liściach pływających osoka aloesowa.

Surowce mineralne
Powiat wolsztyński jest obszarem ubogim w surowce mineralne. Występują tu zasoby piasków, żwiru oraz torfu. Na obszarze gminy Przemęt odkryto złoża gazu ziemnego oraz węgla brunatnego. Jednakże ze względu na dużą głębokość zalegania tych kopalin i niekorzystne warunki hydrogeologiczne nie są one eksploatowane.

Gospodarka

rolnictwo 
Powiat wolsztyński jest powiatem charakterze rolniczym. Większość jego mieszkańców jest bezpośrednio związana z pracą w rolnictwie lub w działalnością okołorolniczą. Dzięki wysokiej kulturze rolnej osiągane tu plony są wysokie, mimo przeważających tu gleb o nie najlepszej jakości. Obok upraw tradycyjnych (82,6% powierzchni użytków rolnych wykorzystywane jest na uprawę zbóż) rozwijane są uprawy grzybów, szparag oraz warzyw i owoców. Produkcja zwierzęca obejmuje hodowlę trzody chlewnej, bydła i drobiu.

działalność gospodarcza 
Działalność gospodarcza w powiecie wolsztyńskim oparta jest przede wszystkim na handlu i usługach. Przemysł jest tu słabo rozwinięty. Reprezentowany jest on przede wszystkim przez drobne zakłady przetwórstwa mięsnego, owocowo-warzywnego, zbożowego i cukierniczego. Poza tym na terenie powiatu istnieje przemysł lekki, odzieżowy i drzewny. Największym centrum przemysłowym w powiecie jest gmina Wolsztyn. Ulokowane są tu najważniejsze zakłady przemysłowe. Gminy Przemęt i Siedlec są gminami typowo rolniczymi.

Sport, turystyka, rekreacja
Zasoby przyrodnicze i krajobrazowe czynią powiat wolsztyński miejscem atrakcyjnym turystycznie. Rozwija się turystyka stacjonarna, wędrowna i specjalistyczna. Do podstawowych zalet powiatu predysponujących do rozwoju turystyki i rekreacji należą:
- duży udział lasów, będących doskonałym miejscem dla grzybiarzy i zbieraczy runa leśnego a także terenów nie narażonych na uciążliwości spowodowane poprzez sąsiedztwo przemysłu i komunikacji samochodowej,
- liczna ilość jezior pełnych ryb wraz z dopływami tworzącymi szlaki wodne,
- gęsta sieć hydrograficzna rzek,
- zabytki architektury i pałace zlokalizowane na terenie całego powiatu,
- Muzeum Regionalne i Muzeum Marcina Rożka oraz dr Roberta Kocha w Wolsztynie
- Skansen Budownictwa Ludowego Zachodniej Wielkopolski w Wolsztynie,
- Parowozownia w Wolsztynie- jedyny w kraju skansen czynnych parowozów,
- Galeria w Górsku rzeźbionych w drewnie ptaków i płaskorzeźb ze scenami z „Pana Tadeusza”,
- liczna ilość ośrodków letniskowych w tym: w Karpicku, Olejnicy, Rudnie, Wieleniu i Wilczu,
- przez teren powiatu przebiega Szlak Cysterki,
- lokalizacja Przemęckiego Parku Krajobrazowego,
- rezerwaty przyrody: „Bagno Chorzemińskie”, „Jezioro Trzebidzkie”, „Torfowisko nad Jeziorem Świętym”, „Wyspa Konwaliowa” i „Wyspa nad Jeziorem Chobienickim”,
- parki podworskie z cennymi okazami dendrologicznymi,
- dobrze rozwinięta infrastruktura gastronomiczno-noclegowa.
W oparciu o opisane wyżej walory zorganizowane zostały szlaki turystyczne, rowerowe i kajakowe, o zasięgu gminnym i powiatowym.
Cztery trasy rowerowe prowadzą następująco:
1. Wolsztyn - Tuchorza - Zbąszyń (33 km),
2. Nowy Tomyśl - Trzciel - Zbąszyń - Wolsztyn - Nowy Tomyśl (87 km),
3. Świętno - Wolsztyn - Kargowa - Babimost - Zbąszynek - Międzyrzecz (97 km),
4. Nowy Tomyśl - Zbąszyń - Kargowa - Świętno - Wolsztyn (81 km).

Szlak kajakowy prowadzi:
- jezioro Wolsztyńskie - Dojca - Obrzański Kanał Północny - Obra - Zbąszyń.

 Przez miasto Wolsztyn biegnie samochodowa trasa turystyczna z Poznania przez Stęszew, Grodzisk do Kargowej i Sulechowa, pokrywająca się ze szlakiem najstarszej w Wielkopolsce wozowej poczty z okresu saskiego (I poł. XVIII w.) Warszawa - Poznań - Drezno.